K'UK'UNİ- BARDİ- T'İMONİ

 Bu yazımda eskiden köylerde yaşananlardan kısa kesitler aktarmaya çalışacağım.

 Tamamı büyüklerimden duyduklarımdan oluşan bu bilgilerde, gözümün gördüğü kesitler de var. Baharın başlaması ile köylerdeki nüfus az da olsa artmaya başlamış olmalı. Okulların kapanması ve çay zamanı ile birlikte köyde evler birer birer açılacak ve yalnızlıklarından kurtulacaktır.

            Eskiden ev yakın çevresi yanında, birkaç saatlik yürüme mesafesinde yerlerimiz vardı. Buralarda ot ve eğrelti otu temin edilirdi. Odun kesilirdi. Çoğunlukla uzak yerlerde çalışmaya giden kadınlarımız, yan arazilerdeki kadınlarla konuşarak aynı yerde çalışmaya giderlerdi. Böylece hem onlar birbirlerine can yoldaşı olurlar, hem de herhangi bir rahatsızlıkta yalnız kalmaktan kurtulurlardı.

            K’UK’UNİ, koni şeklindeki en kısa boylu yığın adıdır. Çoğunlukla kadınlarımız kestikleri eğrelti ve otları toprak üzerine koymaz ve onları küçük öbekler halinde çevredeki çalıların üzerlerine sererlerdi. Tekrar aynı alana çalışmaya gittiklerinde nispeten kurumuş olan kesilmiş eğrelti ve otları yere sapladıkları kalınca bir sopanın etrafına çaprazlama koyarak istiflerlerdi. Bu sırada sopanın etrafına yerde toprak üzerine taş veya odun parçaları konur ve yığının alttan ıslanmamasını sağlarlardı. Zira ıslanan ot veya eğreltiler çürür ve kullanılamaz hale gelirdi.

            Boy olarak biraz daha büyük olup birkaç basamak yardımı ile(bir sandalye boyu gibi) ulaşılabilen yükseklikte olan yığınlara BARDİ adı verilmektedir.

            Biraz daha yüksek olup merdiven(Mskala) yardımı ile ulaşılabilen yüksekliktekilere de T’İMONİ adı verilmektedir. Bu yükseklikte olan yığınlarda kullanılan yere çakılan kazıklar daha iri ve sağlam olup genellikle evlere çok uzak olmayan yerlerde (arka avlu dahil) yapılır ve ot veya eğreltiler alındıklarında kazık sökülmez ve gelecek zamanlarda da kullanılırdı.

            Bu şekilde istiflenenler içinde mısır sapları da bulunmaktadır. Ancak mısır sapları zaten insan boyundan uzun oldukları için bunlar Bardi ve T’imoni şeklinde isimlendirilirdi.

            Kurutulan eğreltiler genellikle ahırlarda hayvanların altına serilerek değerlendirilir ve pislendiklerinde de (ahır temizliği sonrasında) organik gübre olarak değerlendirilirdi. Otlar ise hayvanlara yem olarak verilirdi.

            Uzunca bir zamandır yolum memlekete düştüğünde bu tip yığınları görememekteyim. Köy nüfusu azalınca doğal olarak sadece çay zamanı diyebileceğimiz Mayıs-eylül arası açık olan evlerde hayvan beslenmediği için insanların ne ota, nede eğreltiye gereksinimleri olmamaktadır. Kısıtlı zamanda köyde kalan insanlarımız tüm gereksinimlerini marketlerden sağladıkları için köyde içmek için bile süt bulamamaktadır. Kefir günümüzde ilaç diye marketlerde satılıyorlar.

 Bizim büyüklerimiz yıllar önce kefiri değerlendiriyorlardı. Süt veren tek bir hayvanın olması bile üç, dört kişilik bir ailenin süt, yoğurt, ayran, yağ ve peynir gereksinimini sağlarken, birkaç tavuk ve bir horozdan oluşan küçük bir kümes yumurta gereksinimini sağlayabiliyordu. Günümüzde neredeyse köylerde hayvan bulunmamaktadır.

Üretmeyen bir köy toplumuna dönüşen ve sadece tüketen bir köy biçimi başka ülkelerde var mıdır dersiniz. Köylerde yaşamaya çalışan insanlarımız ne yazık ki tüketici durumuna dönüşmüş durumdadır. Güncel tanımla “kısmi zamanlı köy sakini” yaratmış durumdayız diyebiliyorum.

Günümüz ekonomik koşulları her kesimi olumsuz etkilerken, işsiz sayımız hızla artarken, işini kaybedip kendi anne babalarının yanına dönmek zorunda kalan aileler varken, yani dede- torun birlikte yaşayan insanlarımız varken, neden köylerde evler boş durmakta?      Evlerin boş olduğu bu durumda tabii ki ahırlar ve kümesler de boş. Ahırlar pek de boş sayılmazlar ya. Gereksiz görülen veya çok kullanılmayacağı düşünülen malzemelere depo olarak hizmet vermekteler.

Serenderlerimiz de artık işlevini yitirmiş durumda. Altları tepeleme kuru odun ve eski eşyaları depolama amaçlı olarak kullanılıyor. Yani serenderlerimiz depo görevi görmekteler. Serenderlerin etrafına ağaçlar dikilmiş ve ağaçların dalları neredeyse serenderin içine girmiş durumda. Dolayısı ile fareler için serendere girebilmek çok kolay. Zaten girmesine de gerek yok. Çünkü artık serenderlerde farelerin bile yiyebileceği kadar yiyecek saklanmıyor.

Otlarımız kesilmeden kuruyor veya çürüyor. Eğreltiler insan boyuna erişmeye çalışıyor. Ormanlarımızın altı hiç temizlenemiyor. Kuru yapraklar (Çaçi) da orada çürümeyi bekliyor. Eskiden insanlarımız masrafsız elde ettikleri bu gereksinimlerini K’uk’uni yaparak istifliyor, sonrasında da onları değerlendiriyorlarmış. Günümüzde evlerimizin çevresi, dağ olma yolunda hızla ilerliyorlar. Ben de dâhil olmak üzere ne yazık ki uzaktan bu yok oluşu izlemekle yetiniyoruz.

K’uk’uni, Bardi, T’imoni derken Serenderlerin içler acısı halini de aktarmış oldum. Köylerde artık “Bageni” de yapılmıyor.

Birilerine yazdıklarımla ilgili olumlu anılar anımsatabilmişsem veya yüzlerinde bir gülümseme oluşturabilmişsem ne mutlu bana.

Kemal ÖZBIYIK 05/04/2010 ANKARA

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Yorum yaz

Lütfen yorumunuzun yazının konusu ile alakalı olmasına dikkat edin. Kişisel hakaret içeren yorumlar silinecektir. Reklam amaçlı yorumlar silinecektir. 'Gönder' düğmesine basmadan önce yeni bir güvenlik kodu üretmek için tarayıcınızın *Yenile* düğmesine basın. Yukarıdaki durum yanlış güvenlik kodu girildiği durumlarda geçerlidir.
İsim:
E-posta:
Web sayfası:
Başlık:
BBCode:
Yorum:
Güvenlik kodu:*
	Ek yorumlar konusunda bana e-posta aracılığı ile ulaşılmasını istiyorum.